NASA, ISS'in yerini alacak ticari uzay istasyonları için ABD'li şirketlerden teklif istiyor

NASA cuma günü, alçak Dünya yörüngesindeki yeni nesil ticari uzay istasyonları için nihai Teklif Çağrısını (Request for Proposals) yayımladı. Ajans, şirketlerden insanlı uzay uçuşları için NASA'ya istasyon ve ulaşım hizmetlerinden oluşan eksiksiz bir paket sunabilecek yörünge destinasyonlarını tasarlamalarını, inşa etmelerini, test etmelerini, sertifikalandırmalarını ve işletmelerini istiyor. Ars Technica'ya göre çağrı 360 sayfadan oluşuyor ve özel istasyonlar Uluslararası Uzay İstasyonu'nun yerini 2030 gibi erken bir tarihte alabilir.

NASA Yöneticisi Jared Isaacman çağrıyı uzun vadeli bir taahhüt olarak tanımladı: “NASA'nın alçak Dünya yörüngesindeki varlığından asla vazgeçmeyeceğini açıkça ortaya koyduk”. Isaacman, ajansın araştırma, teknoloji geliştirme, mürettebat eğitimi ve Ay ile Mars görevlerine hazırlık için yörüngede hâlâ bir yere ihtiyaç duyacağını ve ticari istasyonların bu ihtiyacı karşılarken NASA'nın kaynaklarının daha büyük bir kısmını başka alanlara ayırmasına olanak tanıyabileceğini savundu. Ayrıca NASA'nın inandırıcı planlar ile yatırım yapmaya ve kendi müşterilerini bulmaya istekli şirketler istediğini söyledi: “Fırsat büyük, ancak ekonominin sonuçta tutması gerekiyor”.

NASA'ya göre nihai çağrı, bu yılın başlarındaki Ignition etkinliğinin ardından sektörle aylarca süren görüşmelerin sonucunda geldi; bu süreçte mart ayında yörünge destinasyonları ve ulaşım konusunda iki Bilgi Talebi (Request for Information), temmuzda bir taslak Teklif Çağrısı, bir sektör günü ve ilgilenen şirketlerle birebir toplantılar yer aldı. Teklifler 8 Aralık'a kadar teslim edilmeli. NASA sözleşmeleri 2027 baharında vermeyi bekliyor; Ars Technica, ajansın nisan ayında nihai kararını vermeyi amaçladığını bildiriyor.

Ajans; geliştirme, sertifikasyon ve hizmetleri kapsayan, birden fazla şirkete verilecek sabit fiyatlı (firm-fixed-price), belirsiz teslimatlı/belirsiz miktarlı (indefinite-delivery/indefinite-quantity) sözleşmeler planlıyor. Önce erken geliştirme için iki veya daha fazla şirket seçecek, daha sonra bunlardan biri veya birkaçı için nihai tasarım, test, değerlendirme, sertifikasyon ve hizmetlere yönelik rekabete dayalı bir iş emri (task order) süreci düzenleyecek. Ars Technica'nın aktardığına göre Aşama 1 kazananlarına en az 100 milyon $ garanti ediliyor; gelecek yıl başlayacak Aşama 2 istasyon geliştirme ve sertifikasyonunu finanse edecek, Aşama 3 ise ticari istasyonlara en az dört NASA astronot görevi satın alacak.

Ars Technica'nın yazdığına göre mürettebat taşımacılığı, çağrının en yakından izlenen kısımlarından biriydi. SpaceX bu uçuşlar için faaliyette olan tek ABD aracını işletiyor, Crew Dragon'u emekliye ayırmayı planladığını açıkladı ve özel istasyon işletmecilerine koltuk teklif etmedi; iki hafta önce NASA, Boeing'in Starliner'ı sertifikalandırma çalışmaları için 359 milyon $ ek kaynak ayırdı. Yeni çağrıya göre teklif verenlerin bir ulaşım sağlayıcısıyla imzalı bir sözleşmesi ya da niyet mektubu olması gerekmiyor; NASA, istasyonlara yapılacak ilk dört hizmet görevi için ulaşımı kendisinin sağlamayı teklif ediyor. Ars Technica'nın bildirdiğine göre NASA'nın 2030 için kendi fiyat tahminleri, dört koltuklu bir mürettebat uçuşu için 325 milyon $ ve bir kargo uçuşu için 300 milyon $. Ars Technica, Axiom Space, Voyager Space ve Vast Space'ten teklif bekliyor. Voyager'ın Starlab istasyonunun CEO'su Marshall Smith yayımlanan çağrıyı “önemli bir dönüm noktası” olarak nitelendirdi, Axiom Space çağrıyı incelediğini, Vast ise Haven-1'in son entegrasyon aşamasında olduğunu açıkladı.