Çin, 40 yapay zekâ, biyotıp ve güneş enerjisi teknolojisine ihracat kontrolü öneriyor, ihracat öncesi kayıt zorunluluğu başlattı

Çin Ticaret Bakanlığı ve Bilim ve Teknoloji Bakanlığı, 2026-10-16 tarihinde 2026 Yılı 48 Sayılı Duyuru'yu yayımlayarak İhracatı Yasak ve Kısıtlı Teknolojiler Kataloğu'nun taslak revizyonu hakkında kamuoyu istişaresi başlattı. Duyuruya göre revizyon üç alanda 40 teknoloji eklemeyi öngörüyor: yapay zekâda 23, biyotıpta 5 ve fotovoltaikte 12. Görüşler 2026-10-16 ile 2026-11-15 tarihleri arasında sunulabilecek. Bakanlıklar yasal dayanak olarak Çin'in dış ticaret yasasını ve teknoloji ithalat ve ihracat yönetmeliğini gösteriyor.

Yapay zekâ alanında duyuru, büyük modeller, yapay zekâ ajanları, hesaplama kümeleri ve bilgi işlemeyle ilgili teknolojileri listeliyor. Duyuruda, örneğin açık kaynak yayınları veya akademik makaleler yoluyla halihazırda kamuya açık hale gelmiş teknolojilerin kapsam dışında kalacağı belirtiliyor. Biyotıp maddeleri hücre ve gen tedavisi, küçük nükleik asit ilaçları ve patojen mikroorganizmaları ilgilendiriyor; bakanlıklar, mülkiyeti devretmeyen yurt dışı lisanslama düzenlemeleri için otomatik lisanslama gibi kolaylaştırıcı tedbirlerin uygulanacağını söylüyor. Fotovoltaik maddeleri polisilikon, wafer ve hücre üretimini kapsıyor ve kapsam, bu teknolojileri içeren kilit ve çekirdek ekipmanı da içine alıyor. Ayrıntılı teknik kapsam, burada incelenen materyalin parçası olmayan bir ekte belirlenmiş durumda.

Katalog, ihracatı tamamen yasaklanan teknolojiler ile ihracatı kısıtlanan teknolojiler arasında ayrım yapıyor. TechNode Global haberine göre 40 teknoloji, 14 tam ihracat yasağı ve 26 kısıtlı kalem olarak bölünüyor. TechNode haberine göre önerilen yasaklı kalemler arasında kötü amaçlı kodu özerk biçimde üreten veya değiştiren sistemler ile hassas ulusal verilerle eğitilmiş belirli çekirdek büyük model teknolojileri yer alırken, kısıtlı kalemler yapay zekâ destekli güvenlik açığı keşfi ile ileri modeller, ajanlar ve hesaplama altyapısına bağlı teknolojileri kapsıyor. Kısıtlı teknolojiler için TechNode, yurt dışı konuşlandırmanın ihracat sayılabileceğini, ancak kendi yurt dışı bulut veya hesaplama merkezlerini işleten, yurt dışında çip üreten, ortak araştırma yapan veya standart çalışmalarına katılan Çinli firmaların basitleştirilmiş veya otomatik lisanslamadan yararlanabileceğini belirtti. Fortune ve Associated Press haberlerine göre parametre sayısı 2 trilyon veya daha fazla olan ya da belirli dünya lideri yeteneklere sahip modeller kısıtlanabilir ve yapay zekâ işlemcileri ile bellek çipleri için bazı çip tasarım teknolojileri de kapsama dahil. Taslak belirli modellerin adını vermiyor.

İstişareden ayrı olarak duyuru, derhal yürürlüğe giren geçici bir kayıt zorunluluğu getiriyor. Yayım gününden revize kataloğun resmen yürürlüğe girmesine kadar teknoloji ihracatçıları, ekte listelenen herhangi bir teknolojiyi ihraç etmeden önce Ticaret Bakanlığı'nın teknoloji ticareti platformuna kayıt yaptırmak zorunda. Başlamış ancak henüz tamamlanmamış ihracatlar da kayıt kapsamına giriyor. Duyuru kapsanan durumları sıralıyor: fikri mülkiyetin devri gibi teknoloji mülkiyetinin yurt dışına aktarılması; yerli teknolojinin yurt dışında kullanım için lisanslanması; yerli bir teknolojinin sahibinin veya fiili kontrol sahibinin yabancı bir kuruluşa dönüşmesi; ve bakanlığın bildirimle belirlediği diğer durumlar. Kayıtlar; ihracatçı ve alıcıya ilişkin temel bilgileri, hedef ülke veya bölgeyi, teknolojiyi ve kullanım amacını ve beklenen ihracat değerini içermek zorunda. TechNode, kayıt yaptırmanın önerilen katalog kapsamında nihai onay almaktan farklı olduğuna dikkat çekti.

Fortune ve Associated Press haberlerine göre ticaret bakanlığı sözcüsü bir açıklamada tedbirlerin gerekli olduğunu söyledi ve ulusal güvenliği gerekçeler arasında gösterdi; açıklama, güvenlik alt çizgisini güçlendirmeyi, kötüye kullanım ve suistimali önlemeyi ve yapay zekâyı insan kontrolünde tutmayı amaçladığı şeklinde aktarıldı. TechNode haberine göre bakanlık, belirli bir ülke, bölge veya kuruluşun hedef alınmadığını, çoğu yapay zekâ teknolojisinin serbestçe ihraç edilebilir kalacağını ve kısıtlı bir teknoloji el değiştirmediğinde API'ler, web siteleri, uygulamalar veya hizmet olarak yazılım üzerinden hizmetlere erişimin genelde büyük model teknolojisi ihracatı sayılmayacağını açıkladı. Fortune ve AP öneriyi, ABD dahil ülkelerle yoğunlaşan teknoloji yarışı bağlamına yerleştirdi; ABD öncülüğündeki kısıtlamaların önceki yıllarda Çin'in en ileri yapay zekâ çiplerine ve bunları üreten ekipmana erişimini engellediğini, taslağın ise iki ülkenin yapay zekâ güvenliği ve olay bildirim mekanizması görüşmelerinde ilerleme kaydettiği sırada geldiğini kaydetti. Fortune ve AP'nin aktardığına göre Omdia baş analisti Lian Jye Su hamlenin Batı'nın kilit teknolojilerdeki egemenlik gerekliliklerine yanıt olarak okunabileceğini söyledi; Natixis kıdemli ekonomisti Gary Ng ise teknolojiye erişimin giderek parçalandığını belirtti. Nihai katalog istişareden sonra yine de değişebilir.