Duits kabinet keurt wetsvoorstel over digitaal geweld goed, met deepfakes, nepaccounts en stalking via GPS

Het Duitse federale kabinet heeft woensdag 7 oktober een wetsontwerp goedgekeurd dat de bescherming tegen digitaal geweld moet versterken, aldus de federale regering. Het voorstel komt van het federale ministerie van Justitie onder leiding van Stefanie Hubig (SPD) en bestaat uit twee delen: wijzigingen van het wetboek van strafrecht om wat de regering lacunes in de strafbaarheid noemt te dichten, en een nieuwe wet ter bescherming tegen digitaal geweld die het voor slachtoffers makkelijker maakt om civielrechtelijk op te treden tegen schendingen van hun rechten online. Het gaat nog om een kabinetsontwerp: volgens tagesschau moet de Bundestag er nog over beslissen. Hubig presenteerde in april een eerste ontwerp; volgens netzpolitik.org is de kabinetsversie sindsdien op verschillende punten aangescherpt.

Centraal in het strafrechtelijke deel staat een nieuw delict voor het onbevoegd maken en verspreiden van intieme beelden, zoals geseksualiseerde deepfakes of intieme foto's die worden gedeeld om wraak te nemen op iemand. Volgens de regering maakt het daarbij niet uit of dit in het openbaar of privé gebeurt, en of het materiaal echt of computergegenereerd is. Ook het maken van voyeuristische naaktbeelden op voor het publiek toegankelijke plaatsen, zoals sauna's of naaktstranden, zou strafbaar worden; netzpolitik.org merkt op dat de huidige wet alleen heimelijk naakt filmen in bijzonder beschermde ruimten dekt, waardoor openbare sauna's, kleedkamers en stranden buiten schot blijven. Ook heimelijke opnamen gericht op geklede intieme lichaamsdelen zouden eronder vallen als de beelden duidelijk geseksualiseerd zijn, bijvoorbeeld door in te zoomen, waarbij de context, zoals een onder een tafel verborgen apparaat, wordt meegewogen.

De kabinetsversie gaat verder dan het ontwerp van april, meldt netzpolitik.org. Het bezit van en het zich bewust toegang verschaffen tot video's waarop een verkrachting te zien is, zou een strafbaar feit worden, met maximaal drie jaar gevangenisstraf of een geldboete. Het beheren van nepaccounts op naam van een ander, of het verspreiden van deepfakes en vergelijkbare content waarmee iemand wordt geïmiteerd, zou strafbaar zijn als dat de reputatie van die persoon ernstig kan schaden. Het wetsontwerp omschrijft ook cyberstalking duidelijker in het strafrecht, namelijk het herhaaldelijk en hardnekkig onbevoegd in de gaten houden van een persoon, bijvoorbeeld door diens locatie te volgen met GPS-trackers.

Aan civielrechtelijke kant zouden mensen die online worden aangevallen, bijvoorbeeld met beledigingen, een rechterlijk bevel kunnen verkrijgen dat platforms en internettoegangsaanbieders verplicht gegevens zoals naam, geboortedatum, adres en e-mailadres van de persoon achter een account te verstrekken, voor zover die nodig zijn om schadevorderingen in te stellen, aldus de regering. Volgens netzpolitik.org zou het verzoek bij een regionale rechtbank worden ingediend, en geldt het recht nu ook voor berichtendiensten zoals WhatsApp, Telegram en Signal wanneer die groepschats aanbieden. Nieuw in de kabinetsversie is een via de rechter af te dwingen recht om afzonderlijke onrechtmatige berichten te laten verwijderen, ook als de accounthouder onbekend is; dit is niet langer gekoppeld aan de afzonderlijke mogelijkheid om een account te laten opschorten. Rechters zouden accounts nog steeds voor een redelijke periode kunnen blokkeren na ernstige schendingen, vooral strafbare uitlatingen, als er meer worden verwacht, maar volgens de regering ligt de lat hoog om de vrijheid van meningsuiting te beschermen.

Het wetsontwerp hangt ook samen met de terugkeer van dataretentie, meldt netzpolitik.org. Volgens de door het medium geciteerde memorie van toelichting zouden platforms en toegangsaanbieders kunnen worden verplicht gegevens te bewaren die zij al over vermoedelijke daders hebben, waaronder uit voorzorg opgeslagen IP-adressen. Een afzonderlijk wetsvoorstel van hetzelfde ministerie zou verplichten IP-adressen naar verwachting drie maanden te bewaren; de verplichte dataretentie is in Duitsland sinds 2017 opgeschort. Een bestuurslid van de internetbranchevereniging eco noemde drie maanden opslag van IP-adressen zonder aanleiding onevenredig, terwijl Hubig zei dat de opslag van IP-adressen deel uitmaakt van de bescherming van mensen tegen digitaal geweld.